فهرست مطالب
-
- مقدمه و تعریف کشاورزی زیست فناورانه
- کشاورزی زیستفناورانه و ارتباط آن با امنیت غذایی جامعه
- حوزه های کاربری کشاورزی زیست فناورانه
- مزایای کشاورزی زیست فناورانه
- کشاورزی زیست فناورانه در ایران
- مقدمه و تعریف کشاورزی زیست فناورانه
مقدمه و تعریف کشاورزی زیست فناورانه
تمامی موجودات زنده این توانایی را دارند که از طریق روشهای طبیعی، خود را بهبود بخشند تا با شرایط متغییر محیطی سازگار شوند. با این حال، صدها سال طول میکشد تا هرگونه پیشرفت قابل تشخیصی حاصل گردد. در این میان، انسان با تفکر و تعقل در فرآیندهای طبیعی و سعی و خطاهای متعدد، آموخت تا با استفاده از روشهای مختلف، محصولاتی را مطابق میل و نیازهای خود توسعه دهد.
مفهوم کشاورزی زیست فناورانه مفهومی نسبتاً نوین در دنیای علوم است. کشاورزی زیست فناورانه در واقع به معنای استفاده از تکنیکها و روشهای نوین و نوآورانه علمی، مبتنی بر مفاهیم DNA برای بهبود عملکرد گیاهان، بذور و فرآوردههای کشاورزی اسـت؛ بـه گونهای کـه بـا استفاده ازروشهای سنتی نتوان این بهرهوری را به وجود آورد. (هفــرون،2016)
به عبارت دیگر کشاورزی زیست فناورانه استفاده از بیوتکنولوژی، مهندسی ژنتیک و سایر فناوریهای پیشرفته برای افزایش بهروری و پایداری کشاورزی است. این فناوری شامل توسعه محصولات اصلاح شده ژنتیکی با ویژگیهای مطلوب، مانند افزایش مقاومت در برابر آفات و بیماریها، بهبود جذب مواد مغذی و تحمل به تنشهای محیطی همچون خشکسالی و گرما است. کشاورزی زیست فناورانه همچنین شامل استفاده از تکنیکهای کشاورزی دقیق، مانند کاشت و آبیاری هوشمند، برای بهینهسازی عملکرد محصول و کاهش کودها و آفتکشها است. به صورت خلاصه میتوان اذعان نمود هدف کشاورزی زیست فناورانه، تولید مواد غذایی بیشتر با زمین، آب و سایر منابع کمتر و در عین حال به حداقل رساندن اثرات منفی بر محیط زیست است.
کشاورزی زیستفناورانه و ارتباط آن با امنیت غذایی جامعه
دو مبحث کشاورزی زیست فناورانه و امنیت غذایی، اصولاً مفاهیمی به هم وابسته و لاینفک هستند و در بسیاری از متون علمی و گزارشات در کنار یکدیگر آورده شـدهاند. در دنیایی که رشد جمعیت از عرضه مواد غذایی پیشی گرفته، کشاورزی زیست فناورانه باید به سرعت در همه جنبههای جامعه اجرایی گردد؛ کشاورزی مهمترین بخشی است که وظیفه تأمین غذا را در کشورها بر عهده دارد. بر اساس پیشبینی سازمان فائو،کشورهای در حال توسعه برای آنکه بتوانند امنیت غذایی خود را تأمین کنند، نیاز به افزایش 100 درصدی تولید غذا تا سال 2050 را دارند. این وضعیت در حالیست که، تنها تولیدات کشاورزی با سرعتی در حدود 8/1 درصد در سال رشد میکند. فلذا اهمیت کشاورزی زیستفناورانه با اهدافی که در بخش قبل بدان اشاره گردید، کاملاً مشخص میگردد.
در پرورش گیاهان، احشام، طیور و آبزیان و به طور کلی موجوداتی که ویژگیهای برتر را داشته باشند، فناوریهای سنتی کشاورزی به مرز محدودیتهای خود نزدیک شدهاند و انسان ملزم به بکارگیری فناوریهایی است که از پتانسیل بیشتری جهت افزایش بهرهوری برخوردار باشند. فناوریهای زیستی، از جمله این فناوریهاست که به افزایش تولید غذا و سطح امنیت غذایی یک جامعه کمک خواهد کرد. فلذا نتیجهگیری میشود که در عمل، بخش کشاورزی برای آنکه بتواند نیاز رو به رشد غذا در جوامع را پاسخ دهد، نیاز دارد تا از روشهای سنتی فاصله بگیرد.
حوزههای کاربری کشاورزی زیست فناورانه
اصلی ترین حوزههای کاربری کشاورزی زیست فناورانه مطابق دسته بندی ارائه شده از طرف Grand Viewer Research [1] عبارتنــد از:
- کشت و پرورش گیاهان
- پرورش حیوانات
- توسعه واکسنها و بهبود عملکرد داروهای حیوانی
- مکملهای غذایی
- زیست سوختها
در این نمودار درصد استفاده از کشاورزی زیستفناورانه در هریک از کاربردهای آن را مشاهده میکنیم:
بر اساس آمار ارائه شده توسط موسسه بینالمللی خدمات برنامههای بیوتکنولوژی کشاورزی (ISAAA) در سال 2019، در تمام دنیا بیش از 190 میلیون هکتار زمین زراعی در بالغ بر 29 کشور (56 درصد کشورهای در حال توسعه و 44 درصد کشورهای توسعه یافته) توسط بیش از 17 میلیون کشاورز، زیر کشت محصـولات زیســت فناورانه هســتند. طبق آمار ارائه شده توسط همین موسسه، اندازه بازار کشاورزی زیست فناورانه در سال 2021 در کل دنیا رقمی معادل 39.7 میلیارد دلار بوده است و مطابق پیشبینیها این رقم تا سال 2026 به 66.7 میلیارد دلار خواهد رسید.
مزایای کشاورزی زیست فناورانه
- کمک به افزایش سطح امنیت غذایی جوامع؛
- افزایش بازده کیفیت و کمیت محصولات کشاورزی؛
- افزایش بهرهوری در مزارع پرورش دام، طیور و آبزیان؛
- مقاوم شدن گیاهان، دام، طیور و آبزیان در برابر بیماریها؛
- کنترل آفات؛
- کمک به بهبود طعم و عمر عرضه مواد غذایی؛
- بهبود محتوای تغذیهای و کاهش بیماریهای ناشی از غذای ناسالم؛
- کاهش صدمات وارده به محیط زیست؛
کشاورزی زیست فناورانه در ایران
با عنایت به اهمیت کشاورزی زیستفناورانه و ارتباط عمیق آن با امنیت غذایی، مشخص میشود که این امر در جایگاه ملی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. آنچه اهمیت فناوریهای زیستی را برای یک کشور مورد توجه میکند، ارتباط تنگاتنگ این فناوریها با سلامت و امنیت غذایی جامعه است. اگر پیشرفت این فناوریها در کشوری محقق نشود، سلامت و امنیت مردم آن کشور نیز در خطر تهدید قرار میگیرد.
در ایران حدود 30 سال از عمر این فناوری میگذرد و در حال حاضر کشورمان در علوم و فناوریهای زیستی جزء کشورهای مطرح در آسیا و جهان است. در حال حاضر، بیش از ۴۰۰ شرکت دانشبنیان بزرگ و کوچک در حوزه فناوریهای زیستی، کشاورزی و صنایع غذایی، فعالیت دارند. امروزه انواع سرمها و واکسنهای دامی، هورمونها، انواع کودها و سموم کشاورزی، بذرهای اصلاحشده و غیره، سبد محصولات زیستفناوری ایران را تشکیل میدهند. اما آنچه که مشهود است، لزوم توجه هرچه بیشتر به رسوخ زیست فناوری در ابعاد مختلف کشاورزی است، تا بواسطه آن بتوان ضمن بهبود عملکرد و راندمان محصولات باغی، زراعی، دامی و … در واحد سطح و همچنین افزایش کیفیت آنها، وابستگی کشور عزیزمان ایران را به واردات در حوزه کشاورزی و تمامی زیرشاخههای آن کاهش داد.
شتابدهنده فیدتک
کشاورزی زیست فناورانه یکی از رویکردهای پایدار و موثر در تولید محصولات کشاورزی است که یکی از ابعاد فعالیت شتابدهنده فیدتک نیز میباشد. با وجود متخصصان این حوزه در شتابدهنده فیدتک، میتوانید ایدههای مرتبط خود را به واقعیت تبدیل کنید.
[1] Grand View Research یک شرکت اطلاعاتی بازار است که گزارشهای تحقیقات بازار، خدمات مشاوره در فضای تجزیه و تحلیل دادهها، اطلاعات قیمتگذاری و تدارکات و رتبهبندی ESG را ارائه میکنند.