تاریخچه انکوباتورها و شتابدهندهها در اکوسیستم استارتاپی جهان
در دنیای مدرن، نوآوری و کارآفرینی به عنوان ارکان اساسی رشد اقتصادی شناخته میشوند. کسبوکارهای نوپا یا همان استارتاپها برای موفقیت نیازمند حمایتهایی همچون تأمین مالی، مشاوره و تأمین زیرساخت هستند. در این میان، انکوباتورها (مراکز رشد) و شتابدهندهها به عنوان بازیگران کلیدی این حوزه وارد عمل شدهاند. انکوباتورها که قدمت طولانیتری دارند، بیشتر بر مراحل اولیه شکلگیری یک کسبوکار تمرکز میکنند؛ در حالی که شتابدهندهها بر رشد سریع استارتاپها تأکید دارند.
تاریخچه انکوباتورها و شتابدهندهها
۱. آغاز انکوباتورها در دهه ۱۹۵۰
اولین انکوباتور جهان با نام Batavia Industrial Center، در سال ۱۹۵۹ توسط جوزف مانکوسو در نیویورک تأسیس شد تا فضایی مناسب برای کسبوکارهای کوچک و نوپا فراهم کند و به آنها اجازه دهد با هزینه کمتر از امکانات و زیرساختهای مشترک استفاده کنند. شرایط اقتصادی دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، که با رکود و تعطیلی کارخانهها همراه بود، انگیزهای برای شکلگیری چنین مراکزی شد و هدف اصلی انکوباتورها در این دوره کمک به احیای کسبوکارهای کوچک و ایجاد اشتغال بود.
۲. گسترش انکوباتورها در دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰
در دهه ۱۹۸۰ دولتها و دانشگاهها به اهمیت انکوباتورها در رشد نوآوری و کارآفرینی پی بردند و کشورهای اروپایی و ایالات متحده سرمایهگذاری در این مراکز را آغاز کردند. انکوباتورها معمولاً در نزدیکی دانشگاهها تأسیس میشدند و با استفاده از زیرساختهای تحقیقاتی آنها، به کارآفرینان کمک میکردند تا کسبوکارهای نوآورانه خود را توسعه دهند.
۳. ورود انکوباتورها به کشورهای درحالتوسعه
اوایل دهه ۲۰۰۰ انکوباتورها به عنوان راهکاری برای توسعه اقتصادی وارد کشورهای در حال توسعه شدند و سازمانهایی مانند بانک جهانی و برنامه توسعه ملل متحد UNDP (United Nations Development Programme) نقش مؤثری در حمایت از این مراکز ایفا کردند. کشورهایی مانند چین و هند برنامههای رشد کسبوکار را بهسرعت گسترش دادند و در ایران نیز، پارکهای علم و فناوری و مراکز رشد در دانشگاههای مختلفی با هدف حمایت از کسبوکارهای فناورانه تأسیس شدند.
4. تولد شتابدهندهها در دهه ۲۰۰۰
با ظهور استارتاپهای فناوریمحور مانند Airbnb و Dropbox، نیاز به حمایتهای سریعتر و متمرکزتر افزایش یافت. برخلاف انکوباتورها که بیشتر بر حمایتهای بلندمدت تمرکز داشتند، شتابدهندهها برای رشد سریع طراحی شدند. پل گراهام(Paul Graham) در سال ۲۰۰۵ با تأسیس شتابدهنده معروف Y Combinator در سیلیکونولی، مفهوم جدیدی از حمایت از استارتاپها را معرفی کرد. این برنامهها شامل سرمایه اولیه، منتورینگ فشرده و دورههای کوتاهمدت (3 تا 6 ماهه) بودند که استارتاپها را برای جذب سرمایهگذار و ورود به بازار آماده میکردند.
5. گسترش جهانی شتابدهندهها
پس از موفقیت Y Combinator، شتابدهندههای دیگری مانند Techstars در سال ۲۰۰۶ و «500 Startups» در سال ۲۰۱۰ تأسیس شدند. این شتابدهندهها بهسرعت در نقاط مختلف جهان گسترش یافتند و مدل کارآمدی برای رشد سریع استارتاپها ارائه کردند. در اروپا شتابدهندههایی مانند Seedcamp و در آسیا برنامههایی همچون Chinaccelerator به موفقیتهای چشمگیری دست یافتند و به توسعه اکوسیستم استارتاپی در این مناطق کمک کردند. در ایران نیز نخستین شتابدهندهها از اوایل دهه ۱۳۹۰ شکل گرفتند که آواتک به عنوان یکی از اولین شتابدهندههای ایرانی در سال ۱۳۹۳ تأسیس شد و نقش مهمی در رشد استارتاپهای داخلی به همراه داشت.
نقش انکوباتورها و شتابدهندهها در رشد اقتصادی
انکوباتورها و شتابدهندهها به عنوان دو رکن اصلی اکوسیستمهای استارتاپی، تاثیر مستقیمی بر رشد اقتصادی در مقیاس جهانی و محلی دارند و این تاثیرات از طریق ایجاد فرصتهای شغلی، افزایش بهرهوری، جذب سرمایه و توسعه نوآوری بهدست میآید.
۱. نقش انکوباتورها و شتابدهندهها در اقتصاد جهانی
در سطح جهانی، این مراکز با حمایت از استارتاپها، موتورهای محرک نوآوری و اقتصادهای دانشبنیان را به حرکت درآورده و دستاوردهایی از جمله موارد زیر را داشتهاند:
- ایجاد اشتغال:
بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی Global Accelerator Report، انکوباتورها و شتابدهندهها توانستهاند در سالهای اخیر میلیونها شغل مستقیم و غیرمستقیم در سراسر جهان ایجاد کنند که شرکتهای موفقی مانند Airbnb، Dropbox و Uber که از برنامههای شتابدهی رشد کردهاند، اکنون هزاران نفر را در سطح جهانی بهکار گرفتهاند. - جذب سرمایه:
شتابدهندهها با ارائه برنامههای حمایتی و جذب سرمایهگذاران خطرپذیر (VC) نقش مهمی در تأمین مالی استارتاپها دارند. برای مثال، شتابدهنده Y Combinator بهتنهایی تاکنون بیش از ۲۰۰۰ استارتاپ را شتابدهی کرده که مجموع ارزش آنها از ۸۰ میلیارد دلار فراتر رفته است. - افزایش نوآوری:
انکوباتورها و شتابدهندهها بستری برای خلق و پرورش ایدههای نوآورانه فراهم کردهاند و بسیاری از فناوریهای جدید در حوزههای هوش مصنوعی، بلاکچین و سلامت دیجیتال از دل این مراکز بیرون آمدهاند و اقتصاد جهانی را متحول کردهاند. - رقابتپذیری کشورها:
کشورهای پیشرو مانند ایالات متحده، چین و آلمان با سرمایهگذاری کلان در مراکز رشد و شتابدهندهها توانستهاند سهم خود را در اقتصاد جهانی افزایش دهند و در رقابتهای بینالمللی جایگاه برتری کسب کنند.
۲. نقش انکوباتورها و شتابدهندهها در توسعه اقتصاد محلی
در سطح محلی انکوباتورها و شتابدهندهها نهتنها باعث رشد استارتاپها میشوند بلکه تحولات اقتصادی و اجتماعی گستردهای ایجاد میکنند مانند:
- ایجاد شغل و کاهش بیکاری:
این مراکز با شناسایی و حمایت از ایدههای نوآورانه، زمینه راهاندازی کسبوکارهای جدید را فراهم کرده و به اشتغالزایی در بخشهای مختلف کمک میکنند. انکوباتورها و شتابدهندهها با تمرکز بر تقویت توانمندیهای کارآفرینان، نقش مهمی در توسعه اقتصادی، ایجاد فرصتهای شغلی پایدار و ارتقای نوآوری در کشور ایفا کردهاند. - توسعه کسبوکارهای بومی:
انکوباتورها و شتابدهندهها به توسعه کسبوکارهای محلی کمک میکنند که مشکلات و نیازهای خاص جامعه خود را هدف قرار دادهاند. برای مثال، حمایت از استارتاپهای حوزه کشاورزی هوشمند یا سلامت دیجیتال میتواند به حل مسائل جامعه محلی کمک کند. - جذب سرمایهگذاری خارجی و داخلی:
شتابدهندهها به استارتاپها کمک میکنند تا آماده ورود به بازار و جذب سرمایهگذار شوند و با معرفی استارتاپها به سرمایهگذاران خطرپذیر (VC) و صندوقهای سرمایهگذاری، امکان ورود سرمایههای خارجی به کشور فراهم میشود. - توسعه فرهنگ کارآفرینی:
این مراکز با برگزاری کارگاهها، برنامههای منتورینگ و ارائه تجربیات واقعی، فرهنگ کارآفرینی را در جوامع محلی گسترش میدهند و جوانان را به سمت راهاندازی کسبوکار تشویق میکنند. - ایجاد اکوسیستمهای نوآوری محلی:
انکوباتورها و شتابدهندهها بهعنوان هستههای اصلی اکوسیستمهای نوآوری، ارتباط بین دانشگاهها، صنایع و دولتها را تسهیل میکنند و بستری برای همکاری و رشد کسبوکارها ایجاد میکنند.
۳. نمونههایی از تأثیر این مراکز در ایران
در سالهای اخیر، با توجه به رشد اکوسیستم استارتاپی ایران، انکوباتورها و شتابدهندهها نقش بسزایی در توسعه اقتصاد دانشبنیان ایفا کردهاند. همچنین، ایجاد پارکهای علم و فناوری که با انکوباتورهای دانشگاهی همکاری دارند و استارتاپها را از مرحله ایده تا تجاریسازی حمایت میکنند، به تقویت این اکوسیستم کمک کرده است. علاوه بر این، راهاندازی صندوقهای سرمایهگذاری خطرپذیر داخلی که با کمک شتابدهندهها، سرمایه مورد نیاز استارتاپها را تأمین میکنند، به رشد و توسعه بیشتر این کسبوکارها و ایجاد اشتغال پایدار در کشور کمک شایانی کرده است.
مقایسه تاریخی انکوباتورها و شتابدهندهها
با بررسی تاریخچه انکوباتورها و شتابدهندهها، تفاوتهای مهمی بین این دو مشخص میشود:
- مرحله ورود:
- انکوباتورها بر استارتاپهای در مراحل اولیه و ایده متمرکز هستند.
- شتابدهندهها برای استارتاپهای آماده ورود به بازار طراحی شدهاند.
- مدتزمان حمایت:
- انکوباتورها معمولاً حمایتهای بلندمدت (چندین ساله) ارائه میدهند.
- شتابدهندهها برنامههای فشرده 6 تا 12 ماهه دارند.
- مدل تأمین مالی:
- انکوباتورها معمولاً به صورت غیرسهامی عمل میکنند.
- شتابدهندهها در ازای سرمایهگذاری اولیه، بخشی از سهام استارتاپ را دریافت میکنند.
انکوباتورها و شتابدهندهها به عنوان دو مدل حمایتی مکمل، نقشی کلیدی در اکوسیستم استارتاپی جهانی ایفا کردهاند. انکوباتورها با قدمت بیش از ۶۰ سال، در مراحل اولیه کسبوکارها نقشآفرینی کرده و شتابدهندهها، با تمرکز بر رشد سریع، مسیر ورود استارتاپها به بازار را هموار ساختهاند. در ایران نیز با توسعه این مراکز شاهد رشد اکوسیستم کارآفرینی، کاهش بیکاری و گسترش نوآوری هستیم و با توجه به تغییرات سریع فناوری و نیازهای جدید بازار، آینده این مراکز روشنتر از همیشه خواهد بود.